على محمدى خراسانى
54
شرح مكاسب (فارسى)
1 - خيار مجلس : قسم اوّل از اقسام سبعهء خيارات ، خيار مجلساست و الف و لام « المجلس » براى عهد است . اىمجلس البيع اوالعقد و المعامله و در واقع اينعنوان سه كلمه دارد : 1 - خيار . 2 - مجلس . 3 - بيع ( خيار مجلس البيع ) واژه خيار را قبلًا تعريفكرديم ، كلمهء بيع هم در اوّل كتاب البيع مبسوطاًبيان شد ، امّا كلمهء مجلس : مجلس : مجلس ازمادّهء جلوس و به معناى نشستن است و ظاهرشاين است كه : اگر جلوس صدق كرد يعنى طرفيننشسته معامله كردند خيار مجلس هست وگرنهنيست ، در حالى كه قطعاً نشسته بودن موضوعيّتىندارد ، خوابيده يا ايستاده هم معامله كردند بازخيار هست ، ملاك ، اجتماع در يك مكان است نههيئت جلوس يا قيام و . . . ، لذا شيخ مىفرمايد : مراد از مجلس خصوص مكان جلوس نيستمطلق مكان متعاملين در حال انشاء بيع است ( چهجالس باشند ، چه قائم و . . . ) ( و حتّى اين هم مرادنيست كه حتماً در مكانى ايستاده باشند يا در هماننقطهاى كه عقد خواندهاند همان جا باشند بلكه اگردر حال قدم زدن و راه رفتن هم عقد را بخوانند بازتا با يكديگر هستند و متفرّق و جدا نشدهاند خيارمجلس هست . ) و اگر تعبير به خيار مجلس شده ازباب تعبير به فرد غالب است كه غالباً معاملاتنشسته انجام مىگيرد و طرفين در مكانىمىنشينند و صحبتهاى مقدّماتى را مىكنند تاراضى مىشوند ، سپس انشاء بيع مىكنند ( و تعبيرعام كه در همهء موارد صادق باشد تعبير اجتماعاست به جاى مجلس يعنى خيار اجتماع طرفينبراى بيع كه در روايات هم روى اجتماع و تفرّقتكيه شده . سؤال : چرا خيار مزبور را به مجلس بيع اضافهكرده و خيار المجلس گفتهاند ؟ جواب : براى اينكهخيار مزبور مخصوص مجلس عقد و اجتماع بهمنظور بيع است و همين كه مجلس به هم خورديعنى طرفين از هم جدا شدند ديگر خيار مجلسىنيست . ( آرى خيارات ديگر ممكن است و فعلًامورد بحث ما نيست . ) قوله : لا خلاف : پس از روشن شدن عنوان بحث ( خيار المجلس ) مىگوئيم : از نظر فقه اماميّه ثبوت خيار مجلس ازمسلّمات است واحدى در آن اختلاف ندارد و اخبار مستفيضه نيز بر